มงคลพระTH · EN · 中文+ ลงประกาศฟรี

ประวัติพระเครื่อง

รู้จักพระกริ่ง: ที่มา เนื้อโลหะ และข้อควรรู้ก่อนเช่าสะสม

18 พฤศจิกายน 2569

รู้จักพระกริ่ง: ที่มา เนื้อโลหะ และข้อควรรู้ก่อนเช่าสะสม
📷 yeowatzup / Wikimedia Commons, CC BY 2.0 — source

พระกริ่งเป็นพระเครื่องประเภทพระหล่อโลหะที่มีเอกลักษณ์ชัดเจน คือเมื่อเขย่าเบา ๆ จะได้ยินเสียงกริ๊งจากเม็ดโลหะเล็ก ๆ ที่บรรจุอยู่ภายใน จึงเป็นที่มาของชื่อเรียก บทความนี้จะพาไปรู้จักที่มา ลักษณะทางพุทธศิลป์ เนื้อโลหะ และข้อควรระวังสำหรับผู้ที่อยากเริ่มสะสมพระกริ่ง

พระกริ่งคืออะไร

พระกริ่งโดยทั่วไปเป็นพระพุทธรูปองค์เล็กประทับนั่งบนฐานบัว พระหัตถ์ขวามักวางในท่ามารวิชัย ส่วนพระหัตถ์ซ้ายวางบนพระเพลาและถือวัตถุอย่างหม้อน้ำมนต์ บาตร หรือผลไม้ ด้วยลักษณะเช่นนี้ ผู้คนจำนวนมากจึงเชื่อมโยงพระกริ่งเข้ากับพระไภษัชยคุรุ หรือพระพุทธเจ้าแห่งการแพทย์ในคติมหายาน

ความโดดเด่นอยู่ที่ภายในองค์พระซึ่งกลวงและบรรจุเม็ดโลหะไว้ แล้วอุดใต้ฐานปิดไว้ เมื่อเขย่าจึงเกิดเสียง ในอดีตมีการนำพระกริ่งไปใช้ประกอบพิธีทำน้ำพระพุทธมนต์ ซึ่งเป็นความเชื่อทางศาสนาและวัฒนธรรม ไม่ใช่การรับรองผลทางสุขภาพแต่อย่างใด

จากดินแดนห่างไกลสู่สยาม

ตามคติที่เล่าสืบกันมา พระกริ่งมีต้นเค้าจากจีนและทิเบต ก่อนแพร่หลายมายังกัมพูชา ไทย และลาว ในวงการมักเรียกพระกริ่งยุคเก่าที่มาจากต่างแดนว่ากริ่งจีนหรือกริ่งทิเบต ขณะที่ฝั่งเขมรมีพระกริ่งที่นักสะสมเรียกกันว่ากริ่งปทุม ซึ่งเชื่อกันว่าสร้างกันมากในยุคที่พุทธศาสนามหายานรุ่งเรืองในอาณาจักรเขมร

ข้อมูลเรื่องยุคสมัยของพระกริ่งเก่ายังมีความเห็นแตกต่างกันอยู่ บ้างว่าไทยมีการสร้างมาตั้งแต่สมัยอยุธยาหรือก่อนหน้านั้น แต่หลักฐานที่ชัดเจนกว่าจะอยู่ในสมัยรัตนโกสินทร์ ผู้สนใจจึงควรอ่านประวัติจากหลายแหล่งและแยกตำนานออกจากข้อมูลที่ตรวจสอบได้

พระกริ่งสายสำคัญในสมัยรัตนโกสินทร์

พระกริ่งที่ได้รับการยกย่องอย่างมากคือพระกริ่งปวเรศ ซึ่งสร้างขึ้นในสมัยของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ แห่งวัดบวรนิเวศวิหาร โดยมีช่างหลวงเป็นผู้หล่อ นับเป็นต้นแบบสำคัญของพระกริ่งไทยในยุคต่อมา ของแท้หาได้ยากมากและมีมูลค่าสูง

อีกสายหนึ่งที่นักสะสมให้ความสำคัญคือพระกริ่งของวัดสุทัศนเทพวราราม ซึ่งเริ่มจากสมเด็จพระสังฆราช (แพ ติสฺสเทโว) ท่านสร้างพระกริ่งไว้หลายรุ่นตามช่วงสมณศักดิ์ และวัดยังคงสืบทอดการสร้างพระกริ่งต่อมาอีกหลายรุ่น ทำให้พระกริ่งวัดสุทัศน์กลายเป็นหมวดใหญ่ที่มีรายละเอียดให้ศึกษามาก

เนื้อโลหะและการหล่อ

ตำราการสร้างพระกริ่งนิยมใช้เนื้อนวโลหะ คือโลหะเก้าชนิดผสมกัน ตามตำรามีทั้งทองคำ เงิน ทองแดง และโลหะอื่น ๆ ซึ่งแต่ละสำนักอาจระบุส่วนผสมแตกต่างกันเล็กน้อย เมื่อเวลาผ่านไป ผิวของนวโลหะมักเปลี่ยนเป็นสีเข้มอมดำ ที่วงการเรียกว่าผิวกลับดำ ซึ่งเป็นธรรมชาติของโลหะเก่า

พระกริ่งส่วนใหญ่หล่อด้วยวิธีหุ่นขี้ผึ้ง จึงมักพบร่องรอยตามธรรมชาติของงานหล่อ เช่น ผิวไม่เรียบสม่ำเสมอ หรือรอยตกแต่งด้วยมือ ส่วนการอุดก้นเพื่อเก็บเม็ดกริ่งไว้ข้างในก็เป็นจุดที่นักสะสมใช้ศึกษาเปรียบเทียบเช่นกัน

ข้อควรรู้ก่อนเช่าพระกริ่ง

เสียงกริ่งเพียงอย่างเดียวไม่ได้พิสูจน์ความแท้ เพราะของทำเลียนแบบก็ใส่เม็ดโลหะได้เหมือนกัน พระกริ่งบางองค์ที่แท้อาจเขย่าไม่มีเสียงด้วยซ้ำ เนื่องจากเม็ดกริ่งติดแน่นอยู่ภายใน หรือเป็นแบบที่สร้างโดยไม่บรรจุเม็ดกริ่ง ควรพิจารณาองค์ประกอบโดยรวม ทั้งพิมพ์ทรง ผิวโลหะ ร่องรอยการหล่อ และลักษณะการอุดก้น

พระกริ่งรุ่นดังอย่างปวเรศหรือรุ่นเก่าของวัดสุทัศน์มีการทำปลอมจำนวนมาก หากราคาถูกผิดปกติให้ระวังไว้ก่อน ควรเช่าจากผู้ขายที่มีประวัติตรวจสอบได้ ขอดูบัตรรับรองจากสถาบันที่เชื่อถือได้ และหากไม่แน่ใจ ให้ปรึกษาผู้ชำนาญก่อนตัดสินใจ

การดูแลรักษาพระกริ่ง

ไม่ควรขัดผิวพระกริ่งให้เงา หรือใช้น้ำยาทำความสะอาดโลหะ เพราะผิวเดิมเป็นทั้งร่องรอยของกาลเวลาและเป็นส่วนสำคัญของมูลค่า ทำความสะอาดได้เพียงปัดฝุ่นด้วยแปรงขนนุ่ม เก็บในที่แห้ง ไม่อับชื้น และหลีกเลี่ยงการเขย่าแรง ๆ บ่อยครั้ง เพื่อไม่ให้ส่วนอุดก้นเสียหาย หากเลี่ยมกรอบ ควรเลือกกรอบที่ไม่บีบรัดองค์พระและเว้นช่องให้มองเห็นใต้ฐานได้ในภายหลัง

บทความอื่น ๆ

ดูบทความทั้งหมด → · ติดต่อ LINE @yourline