ประวัติพระเครื่อง
รู้จักพระชุดเบญจภาคี: ที่มาของ 5 สุดยอดพระเครื่องเมืองไทย
13 พฤศจิกายน 2569

ในวงการพระเครื่องไทย คำว่า "เบญจภาคี" เป็นชื่อที่นักสะสมทุกคนต้องเคยได้ยิน เพราะหมายถึงชุดพระเครื่องห้าองค์ที่ได้รับการยกย่องว่าทรงคุณค่าทั้งทางประวัติศาสตร์ ศิลปะ และความนิยมสูงสุดของวงการ บทความนี้จะพาไปรู้จักที่มาของชุดนี้ พระแต่ละองค์ และสิ่งที่มือใหม่ควรรู้ก่อนคิดจะสะสม
ชุดเบญจภาคีเกิดขึ้นได้อย่างไร
คำว่า เบญจ แปลว่า ห้า ส่วน ภาคี หมายถึง ผู้ร่วมกลุ่ม การจัดพระห้าองค์เข้าเป็นชุดเดียวกันไม่ได้มีมาแต่โบราณ แต่เกิดขึ้นในยุคที่การสะสมพระเครื่องเริ่มเป็นที่นิยมแพร่หลาย โดยทั่วไปยกเครดิตให้นักเขียนด้านพระเครื่องผู้ใช้นามปากกาว่า "ตรียัมปวาย" ซึ่งจัดชุดและตั้งชื่อนี้ขึ้นราวพุทธศักราช 2495 แนวคิดคือการรวมพระที่มีความโดดเด่นจากหลายภูมิภาคและหลายยุคสมัยไว้ด้วยกัน ให้เป็นสร้อยพระชุดใหญ่ที่สะท้อนพัฒนาการของศิลปะไทย
พระสมเด็จวัดระฆัง: องค์ประธานของชุด
พระสมเด็จวัดระฆังโฆสิตาราม กรุงเทพฯ ถือเป็นองค์ประธานของชุดเบญจภาคี สร้างในสมัยรัตนโกสินทร์โดยสมเด็จพระพุทธาจารย์ (โต พรหมรังสี) เป็นพระเนื้อผง รูปทรงสี่เหลี่ยมเรียบง่ายแต่มีพิมพ์ทรงหลากหลาย ความเรียบง่ายนี้เองทำให้มีการทำเลียนแบบมากที่สุดในบรรดาพระทั้งห้า นักสะสมจึงต้องศึกษาเนื้อหามวลสาร ความเก่า และพิมพ์ทรงอย่างละเอียด
พระรอด พระนางพญา พระผงสุพรรณ และพระซุ้มกอ
อีกสี่องค์ส่วนใหญ่เป็นพระเนื้อดินจากกรุโบราณในต่างจังหวัด พระรอดจากวัดมหาวัน จังหวัดลำพูน สืบทอดจากยุคหริภุญชัย นับเป็นพระที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดในชุด พระนางพญาจากวัดนางพญา จังหวัดพิษณุโลก ตามความเชื่อเล่าขานว่าสร้างในสมัยอยุธยาเกี่ยวเนื่องกับพระวิสุทธิกษัตริย์ มีรูปทรงสามเหลี่ยมเป็นเอกลักษณ์
พระผงสุพรรณ แม้ชื่อจะมีคำว่าผง แต่ที่จริงเป็นพระเนื้อดิน พบในองค์พระปรางค์วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จังหวัดสุพรรณบุรี จัดเป็นศิลปะยุคอู่ทอง ส่วนพระซุ้มกอจากจังหวัดกำแพงเพชร พบบริเวณวัดพระบรมธาตุและเมืองโบราณ เป็นศิลปะสุโขทัยที่ได้รับอิทธิพลจากลังกา โดดเด่นด้วยซุ้มลวดลายรอบองค์พระ
ทำไมพระชุดนี้จึงมีมูลค่าสูง
ปัจจัยหลักคือจำนวนพระแท้ที่มีจำกัด อายุที่ยาวนาน และความงามทางศิลปะที่สะท้อนยุคสมัยต่าง ๆ รวมถึงการที่วงการยอมรับร่วมกันมานานหลายทศวรรษ ทำให้ความต้องการสูงกว่าปริมาณที่มีอยู่จริงมาก องค์ที่สภาพสมบูรณ์และมีประวัติการครอบครองชัดเจนจึงมีราคาสูงมาก อย่างไรก็ตาม มูลค่าในตลาดเป็นเรื่องของอุปสงค์และอุปทาน ไม่ควรมองพระเครื่องเป็นการลงทุนที่รับประกันผลตอบแทน
ข้อควรระวังสำหรับนักสะสมมือใหม่
เพราะความนิยมสูง พระชุดเบญจภาคีจึงมีของเลียนแบบจำนวนมากทั้งในตลาดพระและออนไลน์ หากพบพระองค์ใดในราคาถูกผิดปกติ ควรตั้งข้อสงสัยไว้ก่อน ควรเช่าจากผู้ขายที่ตรวจสอบได้ ขอดูบัตรรับรองจากสถาบันที่น่าเชื่อถือ และขอความเห็นจากผู้ชำนาญหลายท่าน สำหรับผู้เริ่มต้น การศึกษาจากหนังสือ ภาพถ่ายองค์จริง และการเข้าชมงานประกวดพระ เป็นวิธีเรียนรู้ที่ดีกว่าการรีบเช่าพระราคาสูงตั้งแต่แรก นอกจากนี้ยังมีพระรุ่นใหม่ที่จัดสร้างเป็นชุดเบญจภาคีเพื่อเป็นที่ระลึก ซึ่งเป็นทางเลือกที่ดีสำหรับผู้ที่ต้องการบูชาด้วยศรัทธาโดยไม่ต้องลงทุนสูง